سکته مغزی و میگرن شدید هر دو می‌توانند با علائمی مانند سردرد ناگهانی، تاری دید یا اختلال در گفتار همراه باشند، اما تفاوت آن‌ها در منشأ و پیامدهایشان است. سکته مغزی ناشی از اختلال در جریان خون مغز است که می‌تواند منجر به آسیب دائمی مغزی شود، در حالی که میگرن شدید یک اختلال عصبی موقتی است که معمولاً با درد ضربان‌دار و حساسیت به نور و صدا همراه است. نکته مهم این است که تفاوت بین سکته مغزی و میگرن شدید در شدت، علت و خطرات بلندمدت آن‌ها نهفته است. تشخیص سریع این تفاوت‌ها برای جلوگیری از عوارض جدی حیاتی است.

سکته مغزی چیست؟

سکته مغزی (Stroke) زمانی رخ می‌دهد که جریان خون به بخشی از مغز قطع یا کاهش یابد و سلول‌های مغزی به دلیل کمبود اکسیژن و مواد مغذی آسیب ببینند یا بمیرند. دو نوع اصلی دارد:

• سکته ایسکمیک (حدود ۸۵% موارد): ناشی از انسداد رگ خونی توسط لخته خون.
• سکته هموراژیک: ناشی از پارگی رگ خونی و خونریزی در مغز.

سکته مغزی یک اورژانس پزشکی است و تأخیر در درمان می‌تواند منجر به آسیب دائمی یا مرگ شود.

درخواست آمبولانس خصوصی تهران

میگرن شدید چیست؟

میگرن شدید یک اختلال عصبی مزمن است که با حملات مکرر سردرد ضربان‌دار شدید (معمولاً یک‌طرفه) همراه است. این حملات ممکن است با علائم زیر همراه باشند:

• تهوع و استفراغ
• حساسیت شدید به نور، صدا یا بو
• اورا (علائم عصبی موقت مانند اختلال بینایی، گزگز دست و پا، یا مشکل در تکلم) — در برخی افراد

میگرن شدید تهدیدکننده حیات نیست، اما می‌تواند کیفیت زندگی را به شدت کاهش دهد و گاهی با علائمی شبیه سکته همراه باشد.

علائم مشترک بین سکته مغزی و میگرن شدید

سکته مغزی و میگرن شدید (به‌ویژه میگرن با اورا یا میگرن همی‌پلژیک) می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند که تشخیص سریع را دشوار می‌کند. این شباهت‌ها اغلب باعث سردرگمی بیماران و حتی کادر پزشکی می‌شود. در ادامه، علائم مشترک را به‌صورت مفصل و با توضیح مکانیسم بررسی می‌کنیم:

1. سردرد شدید و ناگهانی

در سکته مغزی:

• در سکته هموراژیک (خونریزی مغزی) سردرد ناگهانی، انفجاری و شدید (اغلب توصیف‌شده به‌عنوان “بدترین سردرد زندگی”) شایع است.
• مکانیسم: افزایش فشار داخل جمجمه به‌دلیل خونریزی.

در میگرن شدید:

• سردرد ضربان‌دار، یک‌طرفه و بسیار شدید که ممکن است ناگهانی شروع شود (به‌ویژه در میگرن همی‌پلژیک).
• مکانیسم: گشاد شدن عروق خونی مغز و التهاب عصبی.

شباهت: هر دو می‌توانند با سردرد “ناگهانی و غیرقابل‌تحمل” شروع شوند.

2. اختلالات بینایی (اورا یا نقص میدان دید)

در سکته مغزی:

• از دست دادن ناگهانی بینایی در یک چشم یا نقص میدان دید (مثلاً ندیدن نیمی از میدان دید).
• مکانیسم: انسداد شریان چشمی یا قشر بینایی مغز.

در میگرن با اورا:

• دیدن جرقه‌های نور، خطوط زیگزاگ، نقاط کور موقت (Scotoma) که معمولاً ۵–۶۰ دقیقه طول می‌کشد.
• مکانیسم: موج کاهش فعالیت الکتریکی در قشر بینایی (Cortical Spreading Depression).

شباهت: هر دو اختلال بینایی ایجاد می‌کنند، اما در سکته دائمی یا طولانی‌مدت و در میگرن موقت و قابل‌پیش‌بینی است.

3. اختلال در تکلم یا درک گفتار

در سکته مغزی:

• ناتوانی در صحبت کردن، لکنت ناگهانی، یا عدم درک کلمات (آفازی).
• مکانیسم: آسیب به نواحی بروکا یا ورنیکه در مغز.

در میگرن با اورا یا همی‌پلژیک:

• مشکل موقت در پیدا کردن کلمات، گفتار نامفهوم یا گیجی در صحبت (آفازی گذرا).
• مکانیسم: اختلال عملکرد موقت در نواحی زبانی مغز.

شباهت: هر دو می‌توانند باعث “ناتوانی در صحبت کردن” شوند، اما در سکته یک‌طرفه و دائمی‌تر است.

4.ضعف یا بی‌حسی یک‌طرفه بدن (همی‌پارزی یا همی‌پلژی)

در سکته مغزی:

• فلج یا ضعف ناگهانی در یک سمت بدن (دست، پا، صورت).
• مکانیسم: آسیب به مسیرهای حرکتی در مغز

در میگرن همی‌پلژیک (نادر):

• ضعف یا بی‌حسی موقت در یک سمت بدن که ممکن است قبل یا حین سردرد رخ دهد.
• مکانیسم: اختلال ژنتیکی در کانال‌های یونی (مانند CACNA1A).

شباهت: هر دو ضعف یک‌طرفه ایجاد می‌کنند، اما در سکته ناگهانی و پایدار و در میگرن موقت (معمولاً کمتر از ۱ ساعت) است.

5. گیجی، سرگیجه یا عدم تعادل

در سکته مغزی:

• سرگیجه شدید، عدم توانایی در راه رفتن، یا از دست دادن تعادل (به‌ویژه در سکته ساقه مغز یا مخچه).
• مکانیسم: آسیب به مراکز تعادل.

در میگرن (به‌ویژه میگرن دهلیزی):

• سرگیجه چرخشی، عدم تعادل، یا احساس چرخش محیط که ممکن است با سردرد همراه باشد.
• مکانیسم: اختلال در سیستم دهلیزی-مغزی.

شباهت: هر دو سرگیجه و عدم تعادل ایجاد می‌کنند، اما در سکته معمولاً ناگهانی و همراه با علائم دیگر است.

6. تهوع و استفراغ

در سکته مغزی:

• شایع در خونریزی یا افزایش فشار داخل جمجمه.
• مکانیسم: تحریک مراکز استفراغ در ساقه مغز.

در میگرن شدید

• یکی از علائم کلاسیک، به‌ویژه در فاز سردرد.
• مکانیسم: فعال شدن مسیرهای عصبی-گوارشی.

شباهت: هر دو می‌توانند با تهوع شدید و استفراغ همراه باشند.

خلاصه شباهت‌ها:

علامت	سکته مغزی	میگرن شدید
سردرد شدید	ناگهانی، انفجاری	ضربان‌دار، تدریجی یا ناگهانی
اختلال بینایی	دائمی یا طولانی	موقت (۵–۶۰ دقیقه)
اختلال تکلم	ناگهانی، پایدار	موقت، گذرا
ضعف یک‌طرفه	ناگهانی، دائمی	موقت (در میگرن همی‌پلژیک)
سرگیجه/عدم تعادل	ناگهانی، شدید	ممکن است تدریجی یا دوره‌ای
تهوع/استفراغ	شایع در خونریزی	شایع در فاز سردرد

علائم اختصاصی سکته مغزی

(علائمی که تقریباً هرگز در میگرن شدید دیده نمی‌شوند یا بسیار نادرند)

این علائم نشان‌دهنده آسیب ساختاری و دائمی به بافت مغز هستند و معمولاً ناگهانی، یک‌طرفه و پایدار می‌باشند. در میگرن، علائم مشابه (اگر وجود داشته باشند) موقت، دوطرفه یا متناوب هستند.

۱. افتادگی ناگهانی یک سمت صورت (Facial Droop)

توضیح:

• یک سمت صورت (معمولاً گوشه لب یا پلک) ناگهان افتاده و فرد نمی‌تواند لبخند متقارن بزند.
• در تست: از فرد بخواهید دندان‌هایش را نشان دهد → یک سمت صورت حرکت نمی‌کند.

مکانیسم:

• آسیب به عصب صورت (عصب هفتم مغزی) یا مسیرهای حرکتی در مغز.

در میگرن:

• هرگز افتادگی صورت واقعی رخ نمی‌دهد. ممکن است بی‌حسی موقت باشد، اما فلج عضلانی نه.

2. فلج یا ضعف شدید و ناگهانی یک سمت بدن (Hemi-Plegia / Hemi-Paresis)

توضیح:

• دست یا پای یک سمت بدن ناگهان بی‌حرکت یا بسیار ضعیف می‌شود.
• در تست: از فرد بخواهید هر دو دست را بالا ببرد → یک دست افتاده یا نمی‌تواند بالا بماند.

مکانیسم:

• انسداد یا خونریزی در مسیرهای حرکتی کورتیکواسپاینال (مثلاً در کپسول داخلی یا قشر حرکتی).

در میگرن:

• فقط در میگرن همی‌پلژیک خانوادگی (بسیار نادر) ضعف موقت دیده می‌شود، اما:
  • کمتر از ۱ ساعت طول می‌کشد
  • با سابقه خانوادگی و حملات مکرر قبلی
  • با اورا شروع می‌شود، نه ناگهانی

3. از دست دادن کامل بینایی در یک چشم یا نیمی از میدان دید (Amaurosis Fugax یا Hemianopsia)

توضیح:

• ناگهان یک چشم کور می‌شود یا نیمی از میدان دید هر دو چشم از بین می‌رود (مثلاً فقط سمت راست یا چپ را نمی‌بیند).
• فرد ممکن است بگوید: “نیمه صورت شما را نمی‌بینم”

مکانیسم:

• انسداد شریان مرکزی شبکیه یا قشر بینایی (لوب پس‌سری).

در میگرن:

• اورا معمولاً جرقه، زیگزاگ یا نقطه کور متحرک است که از یک نقطه شروع شده و گسترش می‌یابد، هرگز کوری کامل یک چشم یا نیمی از میدان نیست.

4. ناتوانی کامل در تکلم یا درک گفتار (آفازی جهانی یا حسی)

توضیح:

• فرد هیچ کلمه‌ای نمی‌تواند بگوید یا حرف‌های دیگران را متوجه نمی‌شود، حتی اگر هوشیار باشد.
• ممکن است فقط صداهای نامفهوم دربیاورد.

مکانیسم:

• آسیب به نواحی بروکا (تکلم) یا ورنیکه (درک گفتار) در نیمکره غالب.

در میگرن:

• اختلال تکلم موقت و خفیف است (مثلاً “کلمه را پیدا نمی‌کنم”)، نه ناتوانی کامل.

5. کاهش سطح هوشیاری یا کما (در سکته شدید)

توضیح:

• فرد خواب‌آلود، گیج شدید یا بیهوش می‌شود.
• در سکته ساقه مغز یا خونریزی وسیع شایع است.

مکانیسم:

• افزایش فشار داخل جمجمه یا آسیب به سیستم فعال‌کننده شبکه‌ای (RAS).

در میگرن:

• هرگز کاهش هوشیاری رخ نمی‌دهد. بیمار هوشیار است، فقط ممکن است بخواهد در تاریکی دراز بکشد.

6. تشنج در لحظه شروع علائم

توضیح:

• تشنج ناگهانی (لرزش، سفتی بدن، از دست دادن هوشیاری) در دقایق اول.

مکانیسم:

• تحریک الکتریکی غیرطبیعی در اثر خونریزی یا ایسکمی حاد.

در میگرن:

• تشنج بسیار نادر است و فقط در میگرن با اورای طولانی (Migralepsy) دیده می‌شود که خود نیاز به بررسی دارد.

7. علائم دوطرفه یا متقاطع (Crossed Signs) – در سکته ساقه مغز

توضیح:

• ضعف یک سمت صورت + سمت مخالف بدن
• یا سرگیجه شدید + فلج یک اندام + اختلال بلع

مکانیسم:

• آسیب به ساقه مغز که مسیرهای عصبی در آن متقاطع هستند.
• در میگرن:
• هرگز علائم دوطرفه یا متقاطع دیده نمی‌شود.

جدول علائم اختصاصی سکته مغزی (در مقابل میگرن)

علامت اختصاصی	سکته مغزی	میگرن شدید (حتی همی‌پلژیک)
افتادگی یک سمت صورت	ناگهانی، پایدار	هرگز
فلج کامل یک سمت بدن	ناگهانی، دائمی	موقت (کمتر از ۱ ساعت)
کوری کامل یک چشم یا نیمی از میدان	ناگهانی	فقط جرقه یا نقطه کور
ناتوانی کامل در تکلم/درک	پایدار	موقت و خفیف
کاهش هوشیاری/کما	در موارد شدید	هرگز
تشنج در شروع	شایع در خونریزی	بسیار نادر
علائم متقاطع (صورت و بدن مخالف)	در سکته ساقه مغز	هرگز

علائم اختصاصی میگرن شدید

(علائمی که تقریباً هرگز در سکته مغزی دیده نمی‌شوند یا بسیار نادرند)

این علائم نشان‌دهنده اختلال عملکردی موقت (نه آسیب ساختاری) در مغز هستند. معمولاً تدریجی، دوره‌ای، قابل‌پیش‌بینی و کاملاً برگشت‌پذیر می‌باشند. در سکته، علائم ناگهانی، یک‌طرفه، پایدار و غیرقابل بازگشت هستند.

1. سردرد ضربان‌دار یک‌طرفه با ویژگی‌های کلاسیک (Throbbing, Unilateral, Nausea, Photophobia)

توضیح:

• سردرد ضربان‌دار (مثل نبض)، اغلب یک‌طرفه (می‌تواند جابه‌جا شود)، ۴–۷۲ ساعت طول می‌کشد.
• با فعالیت بدنی بدتر می‌شود (حتی راه رفتن ساده).

مکانیسم:

• فعال شدن سیستم سه‌قلو-عروقی (Trigeminovascular) → التهاب عصبی-عروقی.

در سکته:

• سردرد (اگر باشد) انفجاری و ناگهانی است، با فعالیت بدتر نمی‌شود، و معمولاً دو طرفه یا فراگیر.

2. حساسیت شدید به نور، صدا یا بو (Photophobia / Phonophobia / Osmophobia)

توضیح:

• بیمار نور را تحمل نمی‌کند (حتی لامپ کم‌نور)، صدا آزاردهنده است، بوها (مثل عطر) تهوع‌آور.
• نیاز به دراز کشیدن در اتاق تاریک و ساکت.

مکانیسم:

• تحریک بیش از حد قشر حسی (هیپراکسیزی مرکزی).

در سکته:

• هرگز حساسیت به نور/صدا/بو وجود ندارد. بیمار ممکن است گیج باشد، اما نور را تحمل می‌کند.

3. اورا (Aura) با الگوی مشخص و قابل‌پیش‌بینی

توضیح:

• علائم عصبی موقت قبل از سردرد (معمولاً ۵–۶۰ دقیقه):
  • بینایی: جرقه‌های نور، خطوط زیگزاگ، نقطه کور که از یک نقطه شروع شده و گسترش می‌یابد.
  • حسی: گزگز یا بی‌حسی که از انگشتان دست شروع شده و به صورت/زبان می‌رسد.
  • زبانی: مشکل موقت در پیدا کردن کلمات.
• کاملاً برگشت‌پذیر و تکرارشونده در حملات مشابه.

مکانیسم:

• موج کاهش فعالیت قشری (Cortical Spreading Depression).

در سکته:

• اورا وجود ندارد. اختلال بینایی ناگهانی، ثابت و بدون گسترش است.

4. حملات مکرر با الگوی مشابه (Pattern Recognition)

توضیح:

• حملات تکراری (مثلاً ماهانه)، با علائم یکسان در هر بار.
• محرک‌های مشخص: استرس، قاعدگی، گرسنگی، خواب کم، غذاهای خاص (شکلات، پنیر).
• سابقه خانوادگی میگرن شایع است.

مکانیسم:

• حساسیت ژنتیکی کانال‌های یونی (CACNA1A, ATP1A2, SCN1A).

در سکته:

• اولین بار است، بدون سابقه مشابه، بدون محرک.

5. بهبود کامل بین حملات (Complete Interictal Recovery)

توضیح:

• بین حملات، بیمار کاملاً سالم است. هیچ ضعف، اختلال تکلم یا بینایی باقی نمی‌ماند.

مکانیسم:

• اختلال عملکردی موقت، نه آسیب ساختاری.

در سکته:

• علائم دائمی یا رو به بهبود تدریجی (در هفته‌ها/ماه‌ها).

6. علائم گوارشی غالب (تهوع، استفراغ، بی‌اشتهایی)

توضیح:

• تهوع شدید و استفراغ مکرر که با سردرد همراه است.
• ممکن است اسهال یا یبوست هم رخ دهد.
• بیمار نمی‌تواند چیزی بخورد.

مکانیسم:

• فعال شدن مسیرهای عصبی-گوارشی از طریق هسته سه‌قلو.

در سکته:

• تهوع/استفراغ فقط در خونریزی یا فشار داخل جمجمه دیده می‌شود، نه در ایسکمیک.

7. علائم پیش‌درآمد (Prodrome) – ۲۴–۴۸ ساعت قبل از حمله

توضیح:

• خمیازه مکرر، خستگی، هوس غذایی، تحریک‌پذیری، افسردگی یا نشاط غیرطبیعی.

مکانیسم:

• تغییرات در سروتونین و دوپامین قبل از حمله.

در سکته:

• هرگز علائم پیش‌درآمد وجود ندارد.

8. میگرن دهلیزی (Vestibular Migraine) – سرگیجه بدون سردرد

توضیح:

• سرگیجه چرخشی، عدم تعادل، تهوع بدون سردرد یا با سردرد خفیف.
• ممکن است با حرکت سر بدتر شود.

مکانیسم:

• اختلال در مسیرهای دهلیزی-مغزی.

در سکته:

• سرگیجه ناگهانی و همراه با علائم عصبی دیگر (مثل دوبینی، فلج).

جدول علائم اختصاصی میگرن شدید (در مقابل سکته)

علامت اختصاصی	میگرن شدید	سکته مغزی
سردرد ضربان‌دار + بدتر با فعالیت	کلاسیک	(انفجاری، ثابت)
حساسیت به نور/صدا/بو	شدید	هرگز
اورا با گسترش تدریجی	۵–۶۰ دقیقه، تکراری	(ناگهانی، ثابت)
حملات مکرر با الگوی یکسان	سابقه + محرک	اولین بار
بهبود کامل بین حملات	۱۰۰٪	علائم دائمی
تهوع/استفراغ غالب	در اکثر حملات	فقط در خونریزی
علائم پیش‌درآمد (خمیازه، هوس)	۲۴–۴۸ ساعت قبل	هرگز
سرگیجه بدون علائم عصبی دیگر	(میگرن دهلیزی)	همیشه با علائم دیگر

تست سریع برای تأیید میگرن (در مقابل سکته)

سوال	اگر بله → احتمال میگرن	اگر خیر → احتمال سکته
آیا قبلاً حملات مشابه داشته‌اید؟	✅	❌
آیا علائم تدریجی شروع شدند (۵–۶۰ دقیقه)؟	✅	❌ (ناگهانی)
آیا علائم کمتر از ۱ ساعت طول کشیدند؟	✅	❌ (پایدار)
آیا نور/صدا آزاردهنده است؟	✅	❌
آیا فعالیت سردرد را بدتر می‌کند؟	✅	❌

نکته طلایی برای تشخیص:

اگر بیمار می‌گوید: “دقیقاً مثل حملات قبلیمه، فقط در تاریکی می‌خوابم” → میگرن.
اگر می‌گوید: “اولین باره، یهو دستم افتاد، نمی‌تونم حرف بزنم” → سکته.

تفاوت بین سکته مغزی و میگرن شدید

تست سریع BE FAST برای تشخیص سکته مغزی

هر علامت = فرض بر سکته → فوراً ۱۱۵
زمان = مغز: هر دقیقه تأخیر = مرگ ۱.۹ میلیون نورون

---

حرف	معنی (به انگلیسی)	معنی (فارسی)	تست عملی در ۳۰ ثانیه	علامت مثبت = سکته؟
B	Balance	تعادل	از فرد بخواهید ایستاده راه برود یا چشم بسته بایستد	سرگیجه شدید، عدم تعادل، افتادن → سکته ساقه مغز/مخچه
E	Eyes	چشم‌ها	بپرسید: چیزی در بینایی تغییر کرده؟	کوری ناگهانی یک چشم یا نیمی از میدان دید هر دو چشم → سکته شریان شبکیه یا لوب پس‌سری
F	Face	صورت	بگویید: “دندان‌هاتو نشون بده” یا “لبخند بزن”	یک سمت صورت افتاده، کج یا بی‌حرکت → سکته عصب صورت یا مسیر حرکتی
A	Arm	دست	بگویید: “هر دو دستت رو ۱۰ ثانیه بالا نگه دار”	یک دست افتاده، ضعیف یا بی‌حرکت → سکته مسیر کورتیکواسپاینال
S	Speech	تکلم	بگویید: “این جمله رو تکرار کن: امروز هوا خوبه”	گفتار نامفهوم، لکنت، ناتوانی در حرف زدن یا درک → سکته نواحی بروکا/ورنیکه
T	Time	زمان	ساعت دقیق شروع علائم را یادداشت کنید	حتی یک علامت → فوراً ۱۱۵ (درمان تا ۴.۵ ساعت طلایی است)

نحوه انجام تست BE FAST در عمل (در ۱ دقیقه)

1. B – تعادل:

• “می‌تونی چند قدم راه بری؟”
  → اگر لنگ می‌زنه، می‌افته یا سرگیجه داره → مثبت

1. E – چشم:

• “چیزی تو دیدت عوض شده؟ یه چشم بسته کن، بعد اون یکی.”
  → اگر نیمه صورت یا دست رو نمی‌بینه → مثبت

1. F – صورت:

• “لبخند بزن!”
  → اگر گوشه لب یک طرف پایین اومده → مثبت

1. A – دست:

• “هر دو دستت رو مثل من بالا ببر و نگه دار.”
  → اگر یک دست می‌افته → مثبت

1. S – تکلم:

• “بگو: امروز یکشنبه است“
  → اگر کلمات قاطی می‌کنه، نمی‌تونه بگه یا متوجه نمی‌شه → مثبت

1. T – زمان:

• ساعت دقیق شروع علائم را یادداشت کنید (برای درمان tPA حیاتی است)

نسخه ساده‌تر برای عموم: FAST (فقط ۳ مرحله)

حرف	تست عملی
F	لبخند → صورت کج؟
A	دو دست بالا → دست افتاده؟
S	جمله ساده → تکلم نامفهوم؟
T	۱۱۵ زنگ بزن!

نکات حیاتی در استفاده از BE FAST

نکته	توضیح
حتی یک علامت کافی است	نیازی به همه علائم نیست. یک مورد = اورژانس
علائم ناگهانی	شروع در چند ثانیه یا دقیقه → سکته
علائم پایدار	بیش از چند دقیقه طول بکشد → سکته
میگرن منفی است	در میگرن:

• علائم تدریجی (۵–۶۰ دقیقه)
• موقت (کمتر از ۱ ساعت)
• نور/صدا آزاردهنده
• بدتر با حرکت |
  | در سکته: هیچ بهبودی فوری نیست | حتی اگر کمی بهتر شد، هنوز اورژانس است |

چه بگوییم به اورژانس (۱۱۵)?

“سلام، بیمار ناگهان دست چپش افتاد و صورتش کج شد.
شروع علائم: ساعت ۱۴:۳۰
هوشیاره، اما نمی‌تونه درست حرف بزنه.
لطفاً کد سکته فعال کنید.”

تفاوت در شروع علائم: ناگهانی در مقابل تدریجی

(مهم‌ترین کلید تشخیص سریع سکته از میگرن)

خلاصه یک‌خطی:

سکته مغزی = علائم “ناگهانی” (چند ثانیه تا چند دقیقه)
میگرن شدید = علائم “تدریجی” (۵ تا ۶۰ دقیقه یا بیشتر)

1. سکته مغزی: شروع ناگهانی (Sudden Onset)

ویژگی	توضیح
زمان شروع	چند ثانیه تا حداکثر ۵ دقیقه
توصیف بیمار	“یهو دستم افتاد”، “چشمم یهو رفت”، “نمی‌تونم حرف بزنم”
مکانیسم	انسداد یا پارگی ناگهانی رگ → قطع خون‌رسانی فوری → علائم در لحظه
مثال واقعی

• بیمار در حال صحبت است → یهو وسط جمله قطع می‌شود و دستش می‌افتد.
• در حال راه رفتن → یهو تعادلش را از دست می‌دهد و می‌افتد. |

قانون طلایی:
هر علامت عصبی که “مثل کلید برق روشن/خاموش” ظاهر شود → سکته است.

2. میگرن شدید: شروع تدریجی (Gradual Onset)

ویژگی	توضیح
زمان شروع	۵ تا ۶۰ دقیقه (یا بیشتر)
توصیف بیمار	“اول جرقه دیدم، بعد گزگز دست، بعد سردرد شروع شد”
مکانیسم	موج کاهش فعالیت قشری (CSD) → علائم به‌تدریج گسترش می‌یابند
مثال واقعی (اورا)

1. دقیقه ۰: جرقه کوچک در گوشه چشم
2. دقیقه ۱۰: جرقه بزرگ‌تر شد، وسط دیدم نقطه کور شد
3. دقیقه ۲۰: گزگز از انگشتان شروع شد، به بازو رسید
4. دقیقه ۳۰: سردرد ضربان‌دار شروع شد |

قانون طلایی:
علائم میگرن “مثل فیلم آهسته” شروع و گسترش می‌یابند.

جدول مقایسه شروع علائم

ویژگی	سکته مغزی	میگرن شدید
زمان شروع	ناگهانی (ثانیه تا ۵ دقیقه)	تدریجی (۵–۶۰ دقیقه)
الگوی گسترش	فوری و کامل (مثلاً کل دست فلج)	گام‌به‌گام (مثلاً از انگشت به دست به صورت)
شدت در لحظه اول	حداکثر از همان ابتدا	کم شروع می‌شود، شدید می‌شود
تکرار الگو	اولین بار یا بدون سابقه مشابه	مشابه حملات قبلی
مثال بالینی	“یهو نتونستم قاشق رو بگیرم”	“اول جرقه دیدم، بعد سردرد اومد”

تست عملی در ۱ دقیقه: سوال “چقدر طول کشید؟”

سوال	پاسخ سکته	پاسخ میگرن
“علائم کی شروع شد؟”	“یهو، همین الان”	“نیم ساعت پیش شروع شد”
“چطور شروع شد؟”	“نمی‌دونم، یه لحظه دیدم دستم کار نمی‌کنه”	“اول جرقه دیدم، بعد…”
“چند دقیقه طول کشید تا کامل بشه؟”	“همه با هم اومد”	“آروم آروم بدتر شد”

اگر بیمار نمی‌تواند “دقیقه” بگوید و فقط “یهو” می‌گوید → ۹۰٪ سکته

استثناها (موارد نادر)

مورد	توضیح
میگرن همی‌پلژیک	ضعف ممکن است ناگهانی شروع شود، اما:

• کمتر از ۱ ساعت طول می‌کشد
• سابقه خانوادگی + حملات قبلی
• با اورا یا سردرد همراه است |
  | TIA (سکته گذرا) | علائم ناگهانی اما کمتر از ۱ ساعت کاملاً برطرف می‌شود → هنوز اورژانس است! |

عوامل خطر سکته مغزی در مقابل محرک‌های میگرن

(کلید تشخیص: ریسک‌فاکتورها ≠ محرک‌ها)

خلاصه یک‌خطی:

سکته مغزی = عوامل خطر (پنهان، دائمی، قابل‌کنترل)
میگرن شدید = محرک‌ها (آشکار، موقتی، قابل‌اجتناب)

1. عوامل خطر سکته مغزی (Risk Factors)

“زمینه‌سازهای خاموش” – معمولاً بدون علامت تا لحظه سکته

گروه	عامل خطر	توضیح	چرا خطرناک؟
قابل‌اصلاح	فشار خون بالا	شایع‌ترین علت	پاره شدن رگ یا لخته
	دیابت	آسیب عروق کوچک	ایسکمی مغزی
	کلسترول بالا	پلاک در عروق	انسداد شریان
	سیگار کشیدن	۲–۴ برابر خطر	تنگ شدن عروق
	چاقی / کم‌تحرکی	فشار بر قلب	لخته در قلب → مغز
	مصرف الکل زیاد	>۳ واحد در روز	خونریزی مغزی
غیرقابل‌اصلاح	سن >۵۵	هر ۱۰ سال، خطر ۲ برابر	فرسایش عروق
	جنسیت (مرد > زن پیش از یائسگی)	هورمون‌ها	تستوسترون و فشار خون
	سابقه خانوادگی سکته/حمله قلبی	ژنتیک عروقی	فاکتور V لیدن، MTHFR
	نژاد (سیاه‌پوست > سفیدپوست)	فشار خون شایع‌تر	ژنتیک + دسترسی به درمان
بیماری‌ها	فیبریلاسیون دهلیزی (AF)	لخته در قلب → مغز	شایع‌ترین در سالمندان
	بیماری عروق محیطی	پلاک در پاها → مغز	آترواسکلروز عمومی
	آپنه خواب	افت اکسیژن شبانه	آسیب عروق مغزی

نکته: بیمار ممکن است هیچ علامتی نداشته باشد تا لحظه سکته.
تشخیص = آزمایش خون، نوار قلب، سونوگرافی کاروتید

2. محرک‌های میگرن شدید (Triggers)

“دکمه‌های فعال‌کننده” – آشکار، قابل‌پیش‌بینی، اجتناب‌پذیر

گروه	محرک	توضیح	چرا فعال می‌کند؟
غذایی	شکلات، پنیر کهنه، الکل (قرمز)	تیرامین بالا	تحریک سروتونین
	کافئین (زیاد یا قطع ناگهانی)	وابستگی	نوسان عروق
	غذاهای فرآوری‌شده (MSG، نیترات)	افزودنی‌ها	التهاب عصبی
هورمونی	قاعدگی، تخمک‌گذاری	افت استروژن	حساسیت قشری
	قرص ضدبارداری	استروژن مصنوعی	در میگرن با اورا ممنوع
محیطی	نور شدید، صفحه نمایش	تحریک قشر بینایی	CSD
	صداهای بلند، بوهای تند	تحریک حسی	فعال شدن سه‌قلو
رفتاری	استرس / رهایی از استرس	کورتیزول بالا → افت	نوسان نوروترانسمیتر
	خواب کم یا زیاد	اختلال ریتم شبانه‌روزی	حساسیت قشری
	گرسنگی، کم‌آبی	افت قند/الکترولیت	تحریک نورون

نکته: بیمار دقیقاً می‌داند چه چیزی حمله را شروع می‌کند
تشخیص = دفترچه ثبت حملات (Trigger Diary)

جدول مقایسه کلیدی: عوامل خطر vs محرک

ویژگی	عوامل خطر سکته	محرک‌های میگرن
ماهیت	پنهان، دائمی	آشکار، موقتی
قابلیت کنترل	با دارو/تغییر سبک زندگی	با اجتناب
تأثیر بر حمله	زمینه‌ساز (حتی بدون علامت)	فعال‌کننده مستقیم
سابقه بیمار	“نمی‌دونستم فشار خون دارم”	“هر وقت شکلات می‌خورم، سردرد می‌گیرم”
آزمایش لازم	فشار خون، قند، کلسترول	دفترچه محرک‌ها
مثال بالینی	مرد ۶۰ ساله، سیگاری، فشار خون ۱۶۰ → سکته ناگهانی	زن ۳۵ ساله، قاعدگی → سردرد ۲۴ ساعته

تست سریع در مطب/اورژانس: سوال ۲ تایی

سوال	پاسخ → سکته	پاسخ → میگرن
“قبلاً آزمایش فشار خون/قند دادید؟”	“نه” یا “بالاست”	“عادی بوده”
“چی باعث شد امروز اینجوری بشید؟”	“نمی‌دونم، یهو شد”	“دیشب خوابم کم بود” / “شکلات خوردم”

---

استثناها (موارد ترکیبی)

وضعیت	توضیح
میگرن + فشار خون بالا	بیمار میگرنی دارد، اما سکته هم می‌زند → علائم ناگهانی = سکته
سکته در فرد میگرنی	سابقه میگرن تشخیص را به تأخیر نمی‌اندازد → علائم جدید = سکته

اهمیت زمان در تشخیص و اقدام فوری

شعار جهانی سکته: «Time is Brain»
هر دقیقه تأخیر = مرگ ۱.۹ میلیون نورون = ۳.۶ ساعت پیری مغز

خلاصه یک‌خطی:

سکته مغزی = ساعت طلایی (۴.۵ ساعت)
میگرن شدید = ساعت مهم نیست، روزها طول می‌کشد

۱. سکته مغزی: زمان = مغز (Time = Brain)

بازه زمانی	چه اتفاقی می‌افتد؟	اقدام پزشکی
۰–۶۰ دقیقه	۱.۹ میلیون نورون در دقیقه می‌میرد	۱۱۵ → کد سکته → CT فوری
۰–۳ ساعت	پنجره طلایی tPA (آلتپلاز)	تزریق داخل وریدی لخته‌شکن
۰–۴.۵ ساعت	آخرین فرصت tPA	فقط در بیمارستان تخصصی
۰–۶ ساعت	پنجره ترومبکتومی (لخته‌برداری مکانیکی)	در مراکز جامع سکته
بعد از ۶ ساعت	آسیب دائمی، ناتوانی شدید	درمان حمایتی، توان‌بخشی

۲. میگرن شدید: زمان = راحتی، نه جان

بازه زمانی	چه اتفاقی می‌افتد؟	اقدام بیمار/پزشک
۰–۱ ساعت	اورا (اگر باشد)	دراز کشیدن در تاریکی
۴–۷۲ ساعت	سردرد شدید	داروهای میگرن (تریپتان، NSAID)
بعد از ۷۲ ساعت	میگرن پایدار (Status Migrainosus)	مراجعه به پزشک، سرم‌تراپی
هیچ‌وقت	مرگ یا ناتوانی دائمی	—

قانون طلایی:
میگرن کشنده نیست، فقط آزاردهنده است.
تأخیر = درد بیشتر، نه مرگ نورون

جدول مقایسه زمان در سکته vs میگرن

ویژگی	سکته مغزی	میگرن شدید
پنجره درمانی	۴.۵ ساعت (tPA)	۷۲ ساعت (تسکین)
هر دقیقه تأخیر	۱.۹ میلیون نورون می‌میرد	فقط درد بیشتر
اولویت	جان بیمار	کیفیت زندگی
اقدام فوری	۱۱۵ + کد سکته	دارو + تاریکی
نتیجه تأخیر	فلج دائمی، مرگ	سردرد طولانی‌تر

---

تست سریع در محل: سوال “کی شروع شد؟”

سوال	پاسخ → سکته	پاسخ → میگرن
“علائم دقیقاً کی شروع شد؟”	“نیم ساعت پیش”	“دیروز شروع شد”
“ساعت دقیق می‌دونی؟”	بله → یادداشت کن	“تقریباً…”
“الان چند دقیقه گذشته؟”	کمتر از ۴.۵ ساعت → ترومبولیز	مهم نیست

اگر بیمار یا همراه ساعت دقیق می‌گوید → احتمال سکته ۹۰٪

پروتکل اورژانس ۱۱۵ (کد سکته)

مرحله	اقدام
۱	تلفن: “کد سکته فعال شود”
۲	حمل با آمبولانس مجهز (ECG، فشارسنج)
۳	مستقیم به مرکز جامع سکته (نه هر بیمارستان)
۴	CT اسکن در ۲۵ دقیقه پس از ورود
۵	tPA در ۶۰ دقیقه پس از ورود (Door-to-Needle)

---

چه بگوییم به بیمار/همراه؟

“اگر شک داری سکته است → مثل برق ۱۱۵ بزن!”
“بهتره یک میگرن رو به اشتباه سکته بدونیم، تا یک سکته رو میگرن!”

آمار تکان‌دهنده (برای محتوا)

آمار	معنی
۸۵٪ بیماران سکته دیر می‌رسند	چون فکر می‌کنند “میگرنه”
هر ۴ ثانیه یک نفر سکته می‌کند	هر ۴ دقیقه یکی می‌میرد
فقط ۱۰٪ بیماران tPA می‌گیرند	چون دیر می‌رسند
میگرن ۱۰۰٪ زنده می‌ماند	سکته ۲۰٪ می‌کشد

چه زمانی فوراً ۱۱۵ بزنیم؟

(قانون طلایی: شک = سکته → اورژانس)

هرگز منتظر نمانید!

اگر حتی یک علامت زیر ناگهانی شروع شد → ۱۱۵

علامت	توضیح	چرا ۱۱۵؟
صورت کج شد	لبخند → یک سمت افتاده	سکته عصب صورت
دست/پا افتاد	نمی‌تواند بالا ببرد یا حرکت دهد	سکته مسیر حرکتی
حرف زدن مشکل شد	نامفهوم، لکنت، نمی‌فهمد	سکته نواحی زبانی
دید رفت	یک چشم کور شد یا نیمی از میدان	سکته شریان شبکیه/بینایی
سرگیجه + عدم تعادل	نمی‌تواند راه برود، می‌افتد	سکته ساقه مغز/مخچه
بدترین سردرد زندگی	ناگهانی، انفجاری	خونریزی مغزی

حتی اگر ۵ دقیقه بعد بهتر شد → هنوز ۱۱۵! (ممکن است TIA باشد)

مواردی که حتماً NOT میگرن است → ۱۱۵

وضعیت	مثال	اقدام
اولین بار	“قبلاً هیچ‌وقت اینجوری نشدم”	۱۱۵
علائم ناگهانی	“یهو شد”	۱۱۵
علائم پایدار >۱۰ دقیقه	“هنوز دستم کار نمی‌کنه”	۱۱۵
سن >۵۰ یا عوامل خطر	فشار خون، دیابت، سیگار	۱۱۵
کاهش هوشیاری	خواب‌آلود، بیهوش	۱۱۵

---

مواردی که احتمالاً میگرن است → اول خانه، بعد پزشک

وضعیت	مثال	اقدام
دقیقاً مثل حملات قبلی	“مثل همیشه، جرقه دیدم بعد سردرد”	تاریکی + تریپتان
تدریجی (۵–۶۰ دقیقه)	“آروم آروم شروع شد”	استراحت
نور/صدا آزاردهنده	“نمی‌تونم لامپ رو روشن کنم”	اتاق تاریک
بهبود با خواب	“خوابیدم، خوب شدم”	پیگیری سرپایی

اما اگر شک داری → ۱۱۵ بزن!

تست ۳ سوالی فوری (در ۳۰ ثانیه)

سوال	بله → ۱۱۵	خیر → احتمال میگرن
۱. علائم یهو شروع شد؟	✅	❌
۲. قبلاً دقیقاً همین علائم رو داشتی؟	❌	✅
۳. الان چند دقیقه گذشته؟	< ۴.۵ ساعت → ✅	> ۴.۵ ساعت → بررسی

اگر ۲ تا “بله” داری → ۱۱۵

چه بگوییم به ۱۱۵؟

“سلام، کد سکته!
بیمار [سن/جنسیت]، ناگهان [علائم] از [ساعت دقیق].
مثال: مرد ۶۵ ساله، یهو دست چپش افتاد و صورتش کج شد، از ساعت ۱۴:۳۰.
هوشیاره، اما نمی‌تونه حرف بزنه.
لطفاً مستقیم مرکز جامع سکته بفرستید.”

نتیجه‌گیری: تشخیص سریع = نجات جان

سکته مغزی و میگرن شدید گاهی آن‌قدر شبیه‌اند که حتی پزشکان را به اشتباه می‌اندازند. اما یک تفاوت حیاتی وجود دارد:
سکته جان می‌گیرد، میگرن فقط آزار می‌دهد.

اگر علائم ناگهانی شروع شد، اولین بار بود، یا صورت، دست یا تکلم درگیر شد — شک نکنید، ۱۱۵ بزنید.
هر دقیقه تأخیر، ۱.۹ میلیون نورون را از بین می‌برد.
بهتر است صد بار میگرن را به اشتباه سکته فرض کنیم، تا یک بار سکته را میگرن.

زمان = مغز.
شک = سکته.
۱۱۵ = زندگی.