حمله یا سکته قلبی چیست ؟

سکته قلبی (حمله قلبی) یک وضعیت اورژانسی پزشکی است و نیاز به توجه فوری دارد. دانستن علائم آن بسیار مهم است تا بتوان در اسرع وقت کمک پزشکی دریافت کرد.

شایع‌ترین علائم سکته قلبی عبارتند از:

• درد یا ناراحتی قفسه سینه: این شایع‌ترین علامت است. ممکن است به صورت فشار، سنگینی، گرفتگی، فشردگی یا درد در مرکز یا سمت چپ قفسه سینه احساس شود. این ناراحتی ممکن است چند دقیقه طول بکشد یا برطرف شده و دوباره بازگردد. اغلب بیماران آن را به حس نشستن یک فیل روی قفسه سینه خود تشبیه می‌کنند.
• تنگی نفس: این علامت می‌تواند به تنهایی یا همراه با ناراحتی قفسه سینه رخ دهد. ممکن است احساس نفس کم آوردن یا ناتوانی در نفس کشیدن داشته باشید.
• درد در سایر نقاط بدن: درد ممکن است از قفسه سینه به بازوها (معمولاً بازوی چپ، اما می‌تواند هر دو بازو را درگیر کند)، فک، گردن، پشت یا شکم سرایت کند.
• حالت تهوع یا استفراغ: ممکن است احساس تهوع یا استفراغ داشته باشید.
• عرق سرد: تعریق ناگهانی و سرد می‌تواند از علائم باشد.
• احساس سبکی سر یا سرگیجه: ممکن است احساس ضعف یا سرگیجه کنید.
• خستگی غیرمعمول: این مورد، به خصوص در زنان، می‌تواند از علائم باشد.
• اضطراب شدید: احساس اضطراب شدید شبیه به حمله پانیک.
• سرفه یا خس‌خس سینه: در برخی موارد، ممکن است سرفه یا خس‌خس سینه نیز وجود داشته باشد.

نکات مهم:

• علائم ممکن است در افراد مختلف متفاوت باشد. برخی افراد ممکن است درد قفسه سینه شدید داشته باشند، در حالی که برخی دیگر علائم خفیف‌تر یا حتی بدون درد سینه (سکته قلبی خاموش) را تجربه کنند.
• علائم در زنان: زنان ممکن است علائم کمتر شناخته شده‌ای داشته باشند، مانند ناراحتی در گردن، فک، شانه، بالای پشت یا شکم، تنگی نفس، تهوع یا استفراغ، تعریق و خستگی غیرمعمول.
• سکته قلبی خاموش: در برخی موارد، سکته قلبی ممکن است بدون هیچ علامت یا با علائم بسیار خفیف رخ دهد. این نوع سکته قلبی در افراد مسن و مبتلا به دیابت شایع‌تر است.
• هیچ علامتی را نادیده نگیرید. حتی اگر علائم خفیف به نظر می‌رسند، حتماً فوراً به پزشک مراجعه کنید.

در صورت مشاهده هر یک از این علائم، بلافاصله با اورژانس (۱۱۵ در ایران) تماس بگیرید. هرچه سریع‌تر کمک پزشکی دریافت کنید، شانس نجات و بهبودی بیشتر است.

پیشگیری از سکته قلبی (حمله قلبی) برای حفظ سلامت طولانی‌مدت قلب حیاتی است. بسیاری از عوامل خطر قابل کنترل هستند و با ایجاد تغییراتی در سبک زندگی و در صورت لزوم، مصرف دارو، می‌توان به طور قابل توجهی خطر ابتلا به این بیماری را کاهش داد.

در اینجا مهم‌ترین راه‌های پیشگیری از سکته قلبی آورده شده است:

۱. کنترل عوامل خطر اصلی:

• فشار خون بالا: فشار خون بالا یکی از مهم‌ترین عوامل خطر برای بیماری‌های قلبی است.
  • کاهش نمک در رژیم غذایی: مصرف بیش از حد نمک باعث افزایش فشار خون می‌شود.
  • رژیم غذایی سالم: مصرف زیاد میوه، سبزیجات، غلات کامل و پروتئین‌های بدون چربی.
  • ورزش منظم: فعالیت بدنی به کاهش فشار خون کمک می‌کند.
  • مدیریت استرس: استرس می‌تواند فشار خون را بالا ببرد.
  • مصرف دارو (در صورت لزوم): اگر با تغییر سبک زندگی فشار خون کنترل نشد، پزشک ممکن است دارو تجویز کند.
• کلسترول بالا: به خصوص کلسترول بد (LDL) بالا می‌تواند باعث تشکیل پلاک در رگ‌ها شود.
  • رژیم غذایی کم چربی اشباع و ترانس: مصرف غذاهای حاوی چربی‌های ناسالم را محدود کنید.
  • افزایش مصرف فیبر: فیبر محلول (موجود در جو دوسر، حبوبات، میوه‌ها و سبزیجات) به کاهش کلسترول کمک می‌کند.
  • مصرف چربی‌های سالم: مانند روغن زیتون، آووکادو و مغزها.
  • ورزش منظم: به بهبود سطح کلسترول کمک می‌کند.
  • مصرف استاتین‌ها و سایر داروها (در صورت لزوم): در برخی موارد، برای کنترل کلسترول بالا نیاز به دارو است.
• دیابت: دیابت کنترل نشده به رگ‌های خونی آسیب می‌رساند و خطر حمله قلبی را به شدت افزایش می‌دهد.
  • کنترل قند خون: با رژیم غذایی سالم، ورزش و داروهای تجویزی.
  • چکاپ‌های منظم: برای نظارت بر سطح قند خون.
• اضافه وزن و چاقی: وزن اضافی به قلب فشار می‌آورد و خطر ابتلا به فشار خون بالا، دیابت و کلسترول بالا را افزایش می‌دهد.
  • رسیدن به وزن سالم و حفظ آن: از طریق ترکیب رژیم غذایی متعادل و ورزش.

کم کاری تیروئید و رفع آن

۲. تغییرات در سبک زندگی:

• ترک سیگار و قلیان: سیگار کشیدن یکی از بزرگترین عوامل خطر قابل پیشگیری برای حمله قلبی است. نیکوتین و سایر مواد شیمیایی موجود در دود سیگار به رگ‌های خونی آسیب می‌رسانند و باعث تنگ شدن آن‌ها می‌شوند. ترک سیگار به سرعت خطر را کاهش می‌دهد.
• ورزش منظم: حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی با شدت متوسط (مانند پیاده‌روی سریع) یا ۷۵ دقیقه فعالیت بدنی با شدت بالا در هفته توصیه می‌شود. این فعالیت‌ها می‌توانند شامل پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری یا ورزش‌های دیگر باشند.
• رژیم غذایی سالم و متعادل:
  • مصرف زیاد میوه و سبزیجات: حداقل ۵ وعده در روز.
  • غلات کامل: نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، جو دوسر.
  • پروتئین‌های بدون چربی: مرغ، ماهی (به خصوص ماهی‌های چرب مانند سالمون و ساردین که غنی از امگا-۳ هستند)، حبوبات.
  • محدود کردن مصرف گوشت قرمز و فراوری شده.
  • کاهش مصرف قند و شیرینی‌جات.
  • محدود کردن چربی‌های ناسالم: چربی‌های اشباع (در گوشت‌های چرب، محصولات لبنی پرچرب) و چربی‌های ترانس (در فست‌فودها، غذاهای فراوری شده).
• مدیریت استرس: استرس مزمن می‌تواند به قلب آسیب برساند. تکنیک‌های کاهش استرس مانند یوگا، مدیتیشن، تنفس عمیق، یا گذراندن وقت در طبیعت می‌توانند مفید باشند.
• خواب کافی: بزرگسالان معمولاً به ۷ تا ۹ ساعت خواب با کیفیت در شب نیاز دارند. کمبود خواب می‌تواند بر سلامت قلب تأثیر منفی بگذارد.
• محدود کردن مصرف الکل: مصرف بیش از حد الکل می‌تواند فشار خون را بالا ببرد و به قلب آسیب برساند.
• حفظ بهداشت دهان و دندان: برخی مطالعات نشان داده‌اند که عفونت‌های لثه ممکن است با افزایش خطر بیماری‌های قلبی مرتبط باشند.

۳. معاینات پزشکی منظم:

• چکاپ‌های دوره‌ای: به خصوص اگر عوامل خطر دارید، برای بررسی فشار خون، کلسترول، قند خون و وزن به طور منظم به پزشک مراجعه کنید.
• مشاوره با پزشک: در مورد سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی و هرگونه نگرانی سلامتی با پزشک خود صحبت کنید. پزشک می‌تواند خطر فردی شما را ارزیابی کرده و بهترین راهبردهای پیشگیری را برای شما توصیه کند.
• مصرف منظم داروها: اگر پزشک برای کنترل فشار خون، کلسترول، دیابت یا سایر شرایط دارو تجویز کرده است، آن‌ها را دقیقاً طبق دستور مصرف کنید.

با پایبندی به این راهکارها، می‌توانید به طور موثری خطر سکته قلبی را کاهش داده و زندگی سالم‌تر و طولانی‌تری داشته باشید.

درمان سریع سکته قلبی حیاتی است و هدف اصلی آن، بازگرداندن جریان خون به عضله قلب در سریع‌ترین زمان ممکن است تا آسیب به حداقل برسد و جان بیمار نجات یابد. زمان در این شرایط، “عضله” است (Time is muscle)، یعنی هر دقیقه تأخیر، به معنی مرگ سلول‌های بیشتری از عضله قلب است.

مراحل درمان سریع سکته قلبی:

۱. اقدامات فوری (در خانه یا محل وقوع):

• فوراً با اورژانس تماس بگیرید (۱۱۵ در ایران). این مهم‌ترین و حیاتی‌ترین اقدام است. کادر اورژانس آموزش‌دیده‌اند که تشخیص اولیه را بدهند و درمان‌های اولیه را آغاز کنند. آنها همچنین می‌توانند بیمار را به سرعت به بیمارستان مناسب (با امکانات کت‌لب برای آنژیوگرافی) منتقل کنند. از انتقال بیمار با وسیله شخصی خودداری کنید، مگر اینکه هیچ راه دیگری نباشد، زیرا ممکن است در طول مسیر وضعیت بیمار بدتر شود و به مراقبت فوری نیاز پیدا کند.
• آرامش خود را حفظ کنید و بیمار را آرام نگه دارید. وحشت و اضطراب می‌تواند وضعیت را بدتر کند. بیمار را در راحت‌ترین حالت ممکن (نشسته یا دراز کشیده) قرار دهید.
• مصرف آسپرین (در صورت عدم حساسیت): اگر فرد هوشیار است و حساسیت به آسپرین ندارد، جویدن و بلعیدن یک قرص آسپرین (معمولاً دوز ۳۲۵ میلی‌گرم یا دو قرص ۸۱ میلی‌گرم) می‌تواند به رقیق شدن خون و جلوگیری از بزرگ شدن لخته کمک کند. این کار را فقط در صورتی انجام دهید که مطمئن هستید بیمار به آسپرین حساسیت ندارد و پزشک قبلاً توصیه کرده است.
• مصرف نیتروگلیسیرین (در صورت تجویز قبلی توسط پزشک): اگر پزشک قبلاً برای بیمار نیتروگلیسیرین (قرص زیرزبانی) تجویز کرده است، بیمار می‌تواند طبق دستور پزشک آن را مصرف کند. از نیتروگلیسیرین دیگران استفاده نکنید.
• از خوردن و نوشیدن هر چیزی (جز داروهای ضروری) خودداری کنید.
• احیای قلبی ریوی (CPR) در صورت لزوم: اگر فرد بیهوش شده، نفس نمی‌کشد یا نبض ندارد، و شما آموزش CPR دیده‌اید، فوراً احیای قلبی ریوی (ماساژ قفسه سینه) را آغاز کنید و تا رسیدن اورژانس ادامه دهید. توجه: CPR فقط برای افرادی است که بیهوش شده و تنفس یا نبض ندارند.

۲. درمان‌های اورژانسی در بیمارستان:

پس از رسیدن بیمار به بیمارستان، تیم پزشکی اقدامات زیر را برای بازگرداندن جریان خون به قلب و کاهش آسیب انجام می‌دهند:

• تشخیص سریع:
  • الکتروکاردیوگرام (ECG/EKG): نوار قلب برای تشخیص نوع سکته قلبی (به ویژه STEMI که نیاز به مداخله فوری دارد).
  • آزمایش خون: برای بررسی آنزیم‌های قلبی که نشان‌دهنده آسیب به عضله قلب هستند (مانند تروپونین).
• دارودرمانی فوری:
  • آسپرین و داروهای ضد پلاکت قوی‌تر (مانند کلوپیدوگرل، پراسوگرل، تیکاگرلور): برای جلوگیری از تشکیل لخته‌های جدید و بزرگ شدن لخته موجود.
  • داروهای حل‌کننده لخته (ترومبولیتیک/فیبرینولیتیک): این داروها به صورت وریدی تزریق می‌شوند و لخته خون را حل می‌کنند. این روش در صورتی استفاده می‌شود که دسترسی سریع به آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی نباشد.
  • نیتروگلیسیرین: برای گشاد کردن عروق خونی و کاهش درد قفسه سینه.
  • مسکن‌ها: برای کنترل درد.
  • بتا بلوکرها: برای کاهش ضربان قلب و فشار خون و کاهش بار کاری قلب.
  • اکسیژن درمانی: برای رساندن اکسیژن کافی به بدن و قلب.
• روش‌های باز کردن رگ مسدود شده (Reperfusion Therapy): این مهم‌ترین بخش درمان است.
  • آنژیوپلاستی اولیه با بالون و استنت‌گذاری (Primary PCI): این روش طلایی‌ترین و مؤثرترین درمان است. در این روش، پزشک یک کاتتر (لوله نازک) را از طریق رگ خونی در کشاله ران یا مچ دست وارد کرده و به سمت قلب و شریان مسدود شده هدایت می‌کند. سپس یک بالون کوچک را در محل انسداد باد می‌کند تا رگ را باز کند و معمولاً یک استنت (لوله کوچک مشبک) برای باز نگه داشتن رگ در محل قرار می‌دهد.
  • جراحی بای‌پس عروق کرونر (CABG): در برخی موارد (مثلاً اگر چندین رگ مسدود شده باشند یا آنژیوپلاستی موفق نباشد)، ممکن است نیاز به جراحی بای‌پس باشد که در آن رگ‌های خونی از قسمت‌های دیگر بدن گرفته شده و برای ایجاد مسیرهای جدیدی برای جریان خون در اطراف انسدادها استفاده می‌شوند.

اهمیت زمان در حملات قلبی:

هرچه زودتر بیمار به بیمارستان منتقل شود و درمان‌های تخصصی آغاز شود، احتمال نجات عضله قلب و کاهش عوارض بعدی (مانند نارسایی قلبی، آریتمی‌های کشنده و مرگ) به شدت افزایش می‌یابد. هدف، باز کردن رگ مسدود شده در کمتر از ۹۰ دقیقه پس از رسیدن بیمار به بیمارستان است.

خلاصه:

مهم‌ترین اقدام در صورت بروز علائم سکته قلبی، تماس فوری با اورژانس است. هیچ زمانی را تلف نکنید و منتظر نمانید که علائم بهتر شوند. هر دقیقه حیاتی است!

همانطور که قبلاً اشاره شد، شایع‌ترین علت بروز سکته قلبی، بیماری عروق کرونر (Coronary Artery Disease – CAD) است. این بیماری زمانی اتفاق می‌افتد که شریان‌های کرونر (رگ‌هایی که خون غنی از اکسیژن را به عضله قلب می‌رسانند) به دلیل تجمع پلاک باریک یا مسدود می‌شوند.

آترواسکلروز (تصلب شرایین) – علت اصلی:

پلاک‌ها عمدتاً از چربی، کلسترول، کلسیم و سایر مواد موجود در خون تشکیل شده‌اند. این پلاک‌ها به تدریج در دیواره داخلی عروق کرونر تجمع می‌یابند و باعث:

1. تنگ شدن شریان‌ها: این تنگی باعث کاهش جریان خون به عضله قلب می‌شود. در مراحل اولیه ممکن است علامتی نداشته باشد یا فقط در حین فعالیت فیزیکی (آنژین صدری) احساس شود.
2. پارگی پلاک و تشکیل لخته خون: این خطرناک‌ترین مرحله است. یک پلاک می‌تواند پاره شود یا ترک بردارد. بدن در پاسخ به این پارگی، لخته خونی را در محل تشکیل می‌دهد تا آسیب را ترمیم کند. اگر این لخته به اندازه‌ای بزرگ شود که جریان خون را به طور کامل مسدود کند، یا اگر بخشی از آن جدا شده و در نقطه باریک‌تری از رگ گیر کند، اکسیژن‌رسانی به آن بخش از عضله قلب متوقف می‌شود و سکته قلبی رخ می‌دهد. سلول‌های قلب که اکسیژن دریافت نمی‌کنند، شروع به مردن می‌کنند.

عوامل خطر (ریسک فاکتورها) که به آترواسکلروز و در نهایت سکته قلبی منجر می‌شوند:

این عوامل خطر را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:

الف) عوامل خطر قابل کنترل (با تغییر سبک زندگی و درمان قابل مدیریت هستند):

• فشار خون بالا (هایپرتنشن): فشار بالای مداوم به دیواره رگ‌ها آسیب می‌رساند و آنها را مستعد تشکیل پلاک می‌کند.
• کلسترول بالا (دیس لیپیدمی): به ویژه کلسترول بد (LDL) بالا و کلسترول خوب (HDL) پایین، باعث تجمع چربی در رگ‌ها می‌شود.
• دیابت (قند خون بالا): قند خون کنترل نشده به مرور زمان به رگ‌های خونی در سراسر بدن، از جمله عروق کرونر، آسیب می‌رساند.
• سیگار کشیدن: یکی از قوی‌ترین عوامل خطر است. مواد شیمیایی موجود در دود سیگار به دیواره رگ‌ها آسیب می‌رسانند، باعث سفت شدن و تنگ شدن آنها می‌شوند و به تشکیل لخته خون کمک می‌کنند.
• اضافه وزن و چاقی: با افزایش فشار خون، کلسترول و خطر دیابت ارتباط مستقیم دارد.
• عدم فعالیت بدنی (سبک زندگی کم‌تحرک): ورزش منظم به کنترل وزن، فشار خون، کلسترول و قند خون کمک می‌کند.
• رژیم غذایی ناسالم: رژیم غذایی پرچرب (به خصوص چربی‌های اشباع و ترانس)، پرنمک و پرقند خطر آترواسکلروز را افزایش می‌دهد.
• استرس مزمن: استرس می‌تواند فشار خون را بالا ببرد و به طرق دیگر به سلامت قلب آسیب برساند.
• مصرف بیش از حد الکل: می‌تواند به قلب آسیب برساند و فشار خون را بالا ببرد.
• مصرف مواد مخدر: به خصوص محرک‌هایی مانند کوکائین و متامفتامین می‌توانند باعث اسپاسم عروق کرونر و حمله قلبی شوند و یکی از دلایل شایع سکته قلبی در جوانان است.

ب) عوامل خطر غیر قابل کنترل (نمی‌توان آنها را تغییر داد، اما باید از وجودشان آگاه بود و عوامل قابل کنترل را با جدیت بیشتری مدیریت کرد):

• سن: خطر سکته قلبی با افزایش سن بیشتر می‌شود. مردان بالای ۴۵ سال و زنان بالای ۵۵ سال (پس از یائسگی) بیشتر در معرض خطر هستند.
• جنسیت: مردان عموماً در سنین پایین‌تر نسبت به زنان در معرض خطر بیشتری قرار دارند. پس از یائسگی، خطر در زنان به مردان نزدیک می‌شود.
• سابقه خانوادگی: اگر سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی زودرس (سکته قلبی در پدر یا برادر قبل از ۵۵ سالگی، یا در مادر یا خواهر قبل از ۶۵ سالگی) وجود داشته باشد، خطر شما بیشتر است.
• قومیت: برخی گروه‌های قومی ممکن است به دلایل ژنتیکی یا شیوع بیشتر عوامل خطر دیگر، در معرض خطر بالاتری قرار داشته باشند.

پیشنهاد مطالعه : کمکهای اولیه چیست ؟

علل کمتر شایع سکته قلبی:

• اسپاسم شریان کرونر (انژین پرینزمتال یا واریانت): انقباض ناگهانی و شدید دیواره عضلانی یک شریان کرونر که می‌تواند جریان خون را موقتاً مسدود کند.
• پارگی خود به خودی شریان کرونر (SCAD): یک وضعیت نادر که در آن دیواره شریان کرونر بدون دلیل مشخص پاره می‌شود. این وضعیت بیشتر در زنان جوان‌تر و بدون عوامل خطر سنتی قلبی رخ می‌دهد.
• آمبولی (لخته یا حباب هوا) به شریان کرونر: لخته خونی که از جای دیگری از بدن حرکت کرده و در شریان کرونر گیر می‌کند.
• برخی بیماری‌های زمینه‌ای: مانند واسکولیت (التهاب عروق خونی) یا بیماری‌های خودایمنی.

درک این علل و عوامل خطر، سنگ بنای پیشگیری از سکته قلبی است. با مدیریت فعال عوامل خطر قابل کنترل، می‌توان به میزان قابل توجهی شانس یک زندگی طولانی و سالم‌تر را افزایش داد.