غش و بیهوشی (سنکوپ) به از دست دادن ناگهانی و موقت هوشیاری گفته می‌شود که معمولاً به دلیل کاهش موقت جریان خون به مغز اتفاق می‌افتد. این حالت معمولاً جدی نیست، اما می‌تواند نشانه‌ای از یک مشکل پزشکی زمینه‌ای باشد.

دلایل غش و بیهوشی بسیار متنوع هستند و می‌توانند شامل موارد زیر باشند:

درخواست آمبولانس خصوصی

1. دلایل مرتبط با قلب:

• مشکلات ریتم قلب (آریتمی): ضربان قلب نامنظم، چه خیلی سریع و چه خیلی کند، می‌تواند باعث کاهش جریان خون به مغز شود.
• بیماری‌های دریچه‌ای قلب: مانند تنگی دریچه آئورت که مانع از پمپاژ کافی خون از قلب می‌شود.
• حمله قلبی: در برخی موارد، حمله قلبی می‌تواند منجر به غش شود.

دلایل مرتبط با قلب که منجر به غش و بیهوشی می‌شوند، عموماً به مشکلاتی در عملکرد قلب مربوط می‌شوند که باعث کاهش ناگهانی جریان خون به مغز می‌گردند. این دلایل شامل موارد زیر هستند:

• آریتمی‌های قلبی (ضربان قلب نامنظم): این شایع‌ترین علت غش قلبی است. آریتمی‌ها به معنای ضربان قلب خیلی کند (برادی‌کاردی)، خیلی سریع (تاکی‌کاردی) یا نامنظم هستند. این اختلالات ریتم قلب می‌توانند باعث شوند که قلب نتواند خون کافی را به مغز پمپاژ کند، در نتیجه فرد هوشیاری خود را از دست می‌دهد.
• بیماری‌های ساختاری قلب: مشکلاتی مانند تنگی شدید دریچه آئورت یا کاردیومیوپاتی‌های انسدادی می‌توانند جریان خون خروجی از قلب را محدود کنند.
• ایسکمی یا سکته قلبی: کاهش ناگهانی خون‌رسانی به عضله قلب در یک حمله قلبی حاد نیز می‌تواند باعث افت فشار خون و در نتیجه سنکوپ شود.
• آمبولی ریه: در این وضعیت، لخته خون به ریه‌ها می‌رود و جریان خون را مسدود می‌کند، که می‌تواند منجر به کاهش اکسیژن‌رسانی و غش شود.
• فشار خون بالا و نارسایی قلبی: این بیماری‌ها نیز می‌توانند بر عملکرد پمپاژ قلب تأثیر بگذارند و خطر غش را افزایش دهند.

علائم سکته قلبی همراه راهکارهای پیشگیری

2. دلایل عصبی:

• سنکوپ وازوواگال (Vasovagal Syncope): شایع‌ترین نوع غش است و به دلیل واکنش بیش از حد سیستم عصبی به محرک‌هایی مانند:
  • ترس یا استرس شدید
  • درد شدید
  • دیدن خون
  • ایستادن طولانی‌مدت
• افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic Hypotension): کاهش ناگهانی فشار خون هنگام تغییر وضعیت از حالت نشسته یا درازکش به حالت ایستاده.
  • این مشکل می‌تواند به دلیل کم‌آبی بدن، مصرف برخی داروها یا مشکلات عصبی رخ دهد.
• سنکوپ سینوس کاروتید: زمانی رخ می‌دهد که فشار بر شریان‌های کاروتید در گردن (مثلاً هنگام چرخاندن ناگهانی سر) باعث کاهش جریان خون به مغز می‌شود.

دلایل عصبی غش و بیهوشی (سنکوپ) معمولاً به واکنش‌های غیرعادی در سیستم عصبی خودکار بدن مربوط می‌شوند. این سیستم مسئول تنظیم عملکردهای غیرارادی مانند ضربان قلب و فشار خون است. زمانی که این سیستم به درستی کار نمی‌کند، می‌تواند باعث کاهش ناگهانی جریان خون به مغز و از دست دادن هوشیاری شود.

مهم‌ترین دلایل عصبی غش عبارتند از:

• سنکوپ وازوواگال (Vasovagal Syncope): این شایع‌ترین نوع غش است و اغلب به عنوان “غش عصبی” شناخته می‌شود. این حالت زمانی رخ می‌دهد که بدن به محرک‌های خاصی واکنش نشان می‌دهد، از جمله:
  • ترس یا استرس عاطفی شدید
  • درد شدید
  • دیدن خون
  • قرار گرفتن در محیط‌های گرم و شلوغ
  • ایستادن طولانی‌مدت این واکنش باعث کاهش ناگهانی ضربان قلب و گشاد شدن عروق خونی می‌شود که هر دو به افت فشار خون و کاهش خون‌رسانی به مغز منجر می‌شوند.
• افت فشار خون وضعیتی (Orthostatic Hypotension): این نوع غش زمانی اتفاق می‌افتد که فرد به طور ناگهانی از حالت نشسته یا خوابیده بلند می‌شود. در حالت عادی، بدن با افزایش ضربان قلب و انقباض عروق خونی، فشار خون را هنگام بلند شدن تنظیم می‌کند. اما در این شرایط، این مکانیسم به درستی عمل نمی‌کند و فشار خون به شدت افت می‌کند، که باعث غش می‌شود. این مشکل می‌تواند به دلایلی مانند کم‌آبی بدن، مصرف برخی داروها یا بیماری‌های عصبی خاص رخ دهد.
• سنکوپ سینوس کاروتید (Carotid Sinus Syncope): این نوع غش نادر است و زمانی اتفاق می‌افتد که فشار بر روی عصب حساس در گردن (سینوس کاروتید) باعث افت شدید فشار خون می‌شود. این فشار می‌تواند ناشی از عواملی مانند چرخاندن ناگهانی سر، پوشیدن یقه‌های تنگ یا اصلاح موهای صورت باشد.

نحوه برخورد با مصدوم

3. سایر دلایل غش و بیهوشی:

• کاهش قند خون (هیپوگلیسمی): به خصوص در افراد دیابتی یا کسانی که برای مدت طولانی غذا نخورده‌اند.
• کم‌آبی بدن: کاهش حجم خون به دلیل از دست دادن مایعات بدن می‌تواند باعث افت فشار خون و غش شود.
• مصرف برخی داروها: داروهای کاهش‌دهنده فشار خون، داروهای ضد افسردگی و داروهای آلرژی می‌توانند خطر غش را افزایش دهند.
• تشنج: تشنج‌ها می‌توانند باعث از دست رفتن هوشیاری شوند، هرچند که با غش متفاوت هستند.
• سرفه یا زور زدن شدید: در برخی موارد، فشار ناشی از سرفه شدید یا زور زدن (هنگام دفع مدفوع یا ادرار) می‌تواند باعث غش شود.

در ادامه به سایر دلایل غش و بیهوشی که به طور مستقیم به قلب یا سیستم عصبی مربوط نیستند، به تفصیل می‌پردازیم:

کاهش قند خون (هیپوگلیسمی)

این وضعیت زمانی رخ می‌دهد که سطح قند خون (گلوکز) به شدت افت می‌کند. مغز برای عملکرد صحیح به قند نیاز دارد و کمبود آن می‌تواند منجر به غش شود. این مشکل اغلب در افراد مبتلا به دیابت که انسولین مصرف می‌کنند یا کسانی که برای مدت طولانی غذا نخورده‌اند، مشاهده می‌شود.

کم‌آبی بدن (دهیدراتاسیون)

کاهش شدید مایعات بدن به دلیل تعریق زیاد، استفراغ یا اسهال می‌تواند حجم خون را کاهش دهد. این کاهش حجم خون، به نوبه خود، باعث افت فشار خون و در نتیجه غش می‌شود.

مصرف برخی داروها

برخی داروها می‌توانند عوارض جانبی داشته باشند که به غش منجر می‌شود. این داروها شامل:

• داروهای فشار خون: می‌توانند باعث افت بیش از حد فشار خون شوند.
• داروهای ادرارآور (دیورتیک‌ها): با افزایش دفع ادرار، حجم خون را کاهش می‌دهند.
• داروهای اعصاب: برخی داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب یا آرام‌بخش می‌توانند باعث گیجی و افت فشار خون شوند.

داروهایی که باعث غش و بیهوشی میشوند

بیهوشی و غش کردن (سنکوپ) دو وضعیت متفاوت هستند، اما هر دو می‌توانند در نتیجه مصرف برخی داروها رخ دهند.

بیهوشی (Anesthesia):

بیهوشی به معنای از دست دادن کامل هوشیاری و احساس درد است و معمولاً در شرایط کنترل‌شده پزشکی مانند جراحی توسط متخصص بیهوشی انجام می‌شود. داروهای بیهوشی به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

• داروهای بیهوشی استنشاقی: این داروها به صورت گاز یا بخار از طریق ماسک یا لوله تنفسی به بیمار داده می‌شوند. مانند:
  • ایزوفلوران (Isoflurane)
  • سووفلوران (Sevoflurane)
  • دسفلوران (Desflurane)
  • نیتروز اکسید (Nitrous Oxide)
• داروهای بیهوشی وریدی: این داروها به صورت تزریق وریدی به بیمار داده می‌شوند. مانند:
  • پروپوفول (Propofol): شایع‌ترین داروی بیهوشی وریدی است.
  • کتامین (Ketamine)
  • اتومیدیت (Etomidate)
  • میدازولام (Midazolam)
  • تیوپنتال سدیم (Thiopental Sodium)

غش کردن (Syncope):

غش کردن یا سنکوپ به معنای از دست دادن موقت هوشیاری است که معمولاً به دلیل کاهش ناگهانی جریان خون به مغز اتفاق می‌افتد. برخی داروها می‌توانند به عنوان یک عارضه جانبی باعث کاهش فشار خون و در نتیجه غش شوند. این داروها عبارتند از:

• داروهای کاهنده فشار خون:
  • آلفابلاکرها (Alpha-blockers)
  • بتابلاکرها (Beta-blockers)
  • مسدودکننده‌های کانال کلسیم (Calcium Channel Blockers)
• دیورتیک‌ها (Diuretics): این داروها با افزایش دفع مایعات از بدن، حجم خون و فشار خون را کاهش می‌دهند.
• داروهای ضد افسردگی و ضد اضطراب:
  • برخی داروهای ضد افسردگی می‌توانند باعث افت فشار خون وضعیتی شوند (کاهش فشار خون هنگام ایستادن).
  • بنزودیازپین‌ها (مانند آلپرازولام، دیازپام) و برخی قرص‌های خواب قوی (مانند زولپیدم) می‌توانند باعث خواب‌آلودگی شدید و گیجی شوند که ممکن است منجر به غش شود.
• داروهای مسکن قوی (مخدرها): مانند فنتانیل، که می‌توانند باعث کاهش تنفس و افت فشار خون شوند.

نکته مهم: مصرف هر یک از این داروها باید تحت نظارت دقیق پزشک باشد. مصرف خودسرانه یا بیش از حد آنها می‌تواند عوارض جدی و خطرناکی به همراه داشته باشد.

انواع سوختگی و راهکارهای درمان

غش ناشی از موقعیت‌های خاص

این نوع غش به دلیل واکنش بدن به یک محرک خاص در موقعیت‌های خاصی رخ می‌دهد:

• غش ناشی از سرفه: سرفه شدید و طولانی می‌تواند فشار داخل قفسه سینه را افزایش دهد و جریان خون به مغز را به طور موقت کاهش دهد.
• غش ناشی از زور زدن: زور زدن شدید در حین دفع ادرار یا مدفوع نیز می‌تواند مکانیسمی مشابه با سرفه ایجاد کند.
• غش ناشی از بلع: بلع غذا در برخی افراد نادر، به خصوص افراد مسن، می‌تواند باعث تحریک سیستم عصبی و افت فشار خون شود.

تشنج

هرچند تشنج با غش متفاوت است، اما در هر دو حالت فرد هوشیاری خود را از دست می‌دهد. در تشنج، فعالیت الکتریکی غیرطبیعی در مغز باعث حرکات غیرارادی و از دست دادن هوشیاری می‌شود. گاهی اوقات تشخیص تشنج از غش دشوار است و نیاز به بررسی‌های دقیق پزشکی دارد.

---

به یاد داشته باشید که غش و بیهوشی ممکن است نشانه‌ای از یک بیماری زمینه‌ای باشد. اگر این اتفاق برای شما یا اطرافیانتان رخ داد، بهتر است برای بررسی دقیق به پزشک مراجعه کنید.

نکات مهم:

• اگر برای اولین بار غش کرده‌اید یا غش‌های شما تکرار می‌شود، حتماً به پزشک مراجعه کنید تا علت آن مشخص شود.
• اگر کسی غش کرد، او را به پشت بخوابانید و پاهای او را بالا نگه دارید تا جریان خون به سمت مغز افزایش یابد.
• غش معمولاً چند ثانیه تا چند دقیقه طول می‌کشد. اگر فرد پس از چند دقیقه به هوش نیامد، باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید.